Саудын Арабын The Line төсөл: Амбиц ба бодит байдлын огтлолцол

Сүүлийн жилүүдэд дэлхийн хот байгуулалт, архитектурын салбарт хамгийн их анхаарал татсан төслүүдийн нэг бол Саудын Арабын хэрэгжүүлж буй The Line төсөл юм. Тус улс эдийн засгаа газрын тосны салбараас хэт хараат байдлаас гаргаж, өндөр технологи, инновац, аялал жуулчлал, ногоон хөгжлийг түшиглэсэн шинэ эдийн засгийн бүтэц бий болгох зорилгоор “Vision 2030” үндэсний хөтөлбөрөө хэрэгжүүлж байгаа бөгөөд The Line нь уг хөтөлбөрийн хамгийн том, хамгийн амбицтай бүтээн байгуулалт гэж тооцогддог.

The Line нь Саудын Арабын баруун хойд хэсэгт, Улаан тэнгисийн эрэг орчимд баригдаж буй NEOM хэмээх ирээдүйн хотын гол бүрэлдэхүүн хэсэг юм. Төслийг анх 2021 онд танилцуулахдаа уламжлалт хот байгуулалтын ойлголтыг бүрэн өөрчлөх шинэ загвар хэмээн тодорхойлж байв. Хот нь 170 километр урт, ердөө 200 метр өргөн, 500 метр өндөр хоёр зэрэгцээ байгууламжаас бүрдэх бөгөөд нийтдээ 9 сая хүртэлх хүн амьдрах боломжтой гэж төлөвлөжээ.

Төслийн хамгийн онцгой шийдэл нь автомашингүй хот байгуулах зорилт юм. Оршин суугчид сургууль, эмнэлэг, ажлын байр, худалдаа үйлчилгээ зэрэг өдөр тутмын хэрэгцээт үйлчилгээнд таван минутын дотор хүрэх боломжтой байхаар төлөвлөсөн бөгөөд хотын нэг үзүүрээс нөгөө үзүүр хүртэлх 170 км замыг өндөр хурдны төмөр замаар 20 минутын дотор туулах концепц дэвшүүлсэн байна.

Түүнчлэн сэргээгдэх эрчим хүчээр бүрэн хангагдсан, нүүрстөрөгчийн ялгаруулалтгүй, хиймэл оюун ухаан болон дэвшилтэт технологид тулгуурласан хот байгуулах зорилго тавьсан нь олон улсын анхаарлыг татаж байв. Хот байгуулалтын зарим мэргэжилтнүүд The Line-ийг XXI зууны хамгийн зоримог архитектур, төлөвлөлтийн туршилт гэж нэрлэж байсан бол зарим нь бодит хэрэгжилтэд эргэлзэж байлаа.

Анхны танилцуулгын үеэр The Line нь ирээдүйн хотын төгс загвар мэт харагдаж байсан ч бүтээн байгуулалт эхэлсний дараа олон сорилт тулгарч эхэлжээ. Хэдийгээр төслийн барилгын ажил үргэлжилж байгаа боловч анх танилцуулсан хэмжээ, хугацаа, санхүүжилтийн тооцоолол бодит нөхцөлтэй нийцэх эсэх талаар асуултууд нэмэгдсээр байна.

Сүүлийн үед олон улсын шинжээчид болон эдийн засгийн хэвлэлүүд The Line төслийг хөгжлийнхөө хамгийн чухал эргэлтийн үед ирээд байгааг онцлох болсон. Анхны төлөвлөгөөгөөр 170 км урт хотыг харьцангуй богино хугацаанд байгуулна гэж төсөөлж байсан ч бодит байдал дээр төслийн өртөг асар өндөр болж, инженерийн шийдлүүд нь урьд өмнө хэрэгжиж байгаагүй хэмжээнд хүрсэн байна.

Зарим шинжээчдийн тооцоолсноор The Line төслийн нийт өртөг хэдэн зуун тэрбум ам.долларт хүрч болзошгүй бөгөөд энэ нь дэлхийн хамгийн үнэтэй хот байгуулалтын төслүүдийн нэг болох төлөвтэй байна. Үүний зэрэгцээ төслийн бүсэд шаардлагатай дэд бүтэц, эрчим хүч, ус хангамж, тээврийн системийг бий болгох нь өөрөө асар том сорилт болж байгаа юм.

Мөн төслийн хүрээнд нутгийн зарим иргэдийг нүүлгэн шилжүүлсэн асуудал олон улсын анхаарлыг татсан. Хүний эрхийн байгууллагууд нутгийн овог аймгуудын эрх ашиг хөндөгдөж болзошгүй талаар шүүмжилж байсан бол Саудын Арабын эрх баригчид төслийг улсын урт хугацааны хөгжлийн стратегийн нэг хэсэг гэж тайлбарлаж байна.

Сүүлийн жилүүдэд гарсан мэдээллүүдээс үзвэл төслийн хэрэгжилтийн стратегид тодорхой өөрчлөлт орж эхэлжээ. Анх төлөвлөж байсан 170 км бүтээн байгуулалтыг нэг дор хэрэгжүүлэхийн оронд үе шаттайгаар хөгжүүлэх хувилбар илүү бодитой гэж үзэх болсон байна. Зарим эх сурвалжид эхний ээлжинд харьцангуй богино хэсгийг байгуулж ашиглалтад оруулсны дараа дараагийн өргөтгөлүүдийг хэрэгжүүлэхээр төлөвлөж байгаа талаар дурдсан байдаг.

Хот байгуулалтын салбарын судлаачдын үзэж буйгаар өнөөдөр The Line төсөл нь амжилт, бүтэлгүйтлийн зааг дээр ирээд байна. Хэрэв уг төсөл төлөвлөсөн зорилтынхоо тодорхой хэсгийг ч амжилттай хэрэгжүүлж чадвал ирээдүйн хот байгуулалтын шинэ стандарт тогтоох боломжтой. Харин эсрэгээрээ өртөг зардал, техникийн хүндрэл, хүн амын бодит эрэлт хэрэгцээ зэрэг асуудлууд давамгайлбал дэлхийн хамгийн том мөрөөдлийн төслүүдийн нэг болон үлдэх эрсдэлтэй гэж үзэж байна.

Гэсэн хэдий ч The Line нь өнөөдөр зөвхөн Саудын Арабын төдийгүй дэлхийн хот байгуулалтын ирээдүйн талаар өрнөж буй томоохон хэлэлцүүлгийн төвд хэвээр байна. Автомашин төвтэй хөгжлөөс татгалзсан, нүүрстөрөгч багатай, технологид суурилсан шинэ хот байгуулах боломж бодит эсэхийг тодорхойлох туршилт болж буй энэхүү төсөл ойрын жилүүдэд дэлхийн архитектур, төлөвлөлтийн салбарын хамгийн их ажиглагдах бүтээн байгуулалтын нэг хэвээр байх төлөвтэй байна.

Эх сурвалж:

“Saudi Arabia’s $1 Trillion NEOM ‘Line’ Project — Why It’s Reaching a Critical Turning Point” - European Business Magazine

Saudi Arabia’s controversial mega-city project: The Line - YouTube

End of The Line? Saudi pauses $2 trillion plan for 100-mile megacity | The Independent

Бэлтгэсэн: Б.Энхжин