​ Технологи дангаараа хот байгуулж чаддаггүй: Google-ийн хэрэгжүүлж чадаагүй Quayside төслийн сургамж

Хиймэл оюун ухаан, их өгөгдөл (Big Data), интернэтэд холбогдсон төхөөрөмжүүд (IoT) эрчимтэй хөгжихийн хэрээр дэлхийн олон хот “ухаалаг хот” (Smart City)-ын үзэл баримтлалыг хөгжлийн шинэ чиглэл болгон тодорхойлох болсон. Энэхүү үзэл баримтлалын гол зорилго нь хотын дэд бүтэц, нийтийн үйлчилгээ, зам тээвэр, эрчим хүч, усан хангамж, хог хаягдлын менежментийг дижитал технологид тулгуурлан илүү үр ашигтай, тогтвортой, иргэдэд ээлтэй болгоход оршдог. Технологийн салбарын тэргүүлэгч компаниуд ч энэхүү өөрчлөлтөд идэвхтэй оролцож, ирээдүйн хотын шинэ загварыг бий болгохоор өрсөлдөж эхэлсэн бөгөөд тэдгээрийн дундаас хамгийн их анхаарал татсан төсөл нь Канадын Торонто хотын эрэг дагуу хэрэгжүүлэхээр төлөвлөсөн Quayside байлаа.

2017 онд Торонто хотын хөгжлийн байгууллага болох Waterfront Toronto нь хотын төвийн ойролцоох 12 акр буюу ойролцоогоор 4.9 гектар талбайг дэлхийн хамгийн дэвшилтэт ухаалаг дүүрэг болгон хөгжүүлэх олон улсын сонгон шалгаруулалт зарласан юм. Энэхүү шалгаруулалтад Google-ийн толгой компани болох Alphabet-ийн охин компани Sidewalk Labs ялж, төслийн ерөнхий хөгжүүлэгчээр сонгогдов. Энэхүү мэдээ гармагц олон улсын хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд Quayside төслийг “ирээдүйн хотын лаборатори”, “XXI зууны хамгийн зоримог хот байгуулалтын туршилт”, “Google-ийн бүтээх анхны хот” хэмээн тодорхойлж байлаа.

Quayside нь энгийн орон сууцны хороолол барих төсөл биш байсан юм. Төслийн зорилго нь хотын бүх үйл ажиллагааг мэдээллийн технологитой нэгтгэж, хот өөрөө бодит цагийн мэдээлэлд үндэслэн ажилладаг шинэ экосистемийг бий болгох байв. Замын хөдөлгөөн автоматаар зохицуулагдаж, барилгууд эрчим хүчний хэрэглээгээ өөрсдөө оновчлон удирдаж, гудамжны гэрэлтүүлэг хүнгүй үед эрчим хүчээ хэмнэж, хог хаягдлыг автомат системээр ангилан тээвэрлэх зэрэг олон шийдлийг төсөлд тусгажээ. Мөн модон өндөр барилга, нүүрстөрөгчийн ялгарлыг бууруулах инженерийн шийдэл, цаг агаарын нөхцөлд нийцүүлэн өөрчлөгдөх нийтийн орон зай, автомат тээврийн хэрэгслийг дэмжсэн дэд бүтцийг бий болгохоор төлөвлөсөн нь тухайн үедээ хот байгуулалтын салбарт цоо шинэ ойлголт байв.

Технологийн шийдлүүдээс гадна Quayside төсөл нь байгаль орчны тогтвортой байдлыг гол зорилтын нэг болгосон. Эрчим хүчний хэрэглээг хамгийн бага түвшинд байлгах өндөр үр ашигтай барилга, борооны ус ашиглах систем, модон хийцтэй байгууламж, явган болон дугуйн хөдөлгөөнийг дэмжсэн төлөвлөлт, автомашины хэрэглээг багасгах бодлого зэрэг нь ирээдүйн нүүрстөрөгч багатай хотын жишиг болно гэж үзэж байлаа. Sidewalk Labs энэхүү төслийг зөвхөн Канад төдийгүй дэлхийн бусад хотуудад хэрэгжүүлэх боломжтой шинэ стандарт болно гэж сурталчилж байсан юм.

Гэвч төслийн талаарх олон нийтийн хандлага эерэг байсангүй. Хүмүүсийг хамгийн их түгшээсэн асуудал нь технологи биш, харин мэдээллийн аюулгүй байдал байлаа. Quayside дүүргийн гудамж, талбай, барилга, нийтийн үйлчилгээ бүрт байрлуулах мэдрэгч төхөөрөмжүүд нь хотын оршин суугчдын хөдөлгөөн, орчны ашиглалт, нийтийн тээврийн хэрэглээ болон бусад олон төрлийн өгөгдлийг байнга цуглуулах төлөвлөгөөтэй байсан юм. Үүнтэй холбоотойгоор иргэний нийгмийн байгууллагууд, судлаачид, хүний эрхийн байгууллагууд “Хотын гудамжинд үүссэн өгөгдлийг хэн эзэмших вэ?”, “Технологийн компани хотын мэдээллийг цуглуулж, ашиглах эрхтэй юу?”, “Хувийн мэдээллийг хэрхэн хамгаалах вэ?” гэсэн асуултуудыг хүчтэй тавьж эхэлсэн.

Энэ нь зөвхөн Quaysside төслийн асуудал байгаагүй. Харин ухаалаг хотын хөгжлийн ирээдүйтэй холбоотой дэлхий нийтийн хэлэлцүүлгийг эхлүүлсэн юм. Sidewalk Labs олон нийтийн санаа зовнилыг багасгахын тулд мэдээллийг бие даасан байгууллагаар удирдуулах, хувийн мэдээллийг нэргүйжүүлэх зэрэг хэд хэдэн санал дэвшүүлсэн ч иргэдийн итгэлийг бүрэн олж чадсангүй. Зарим судлаач технологийн компаниуд хотын удирдлагад хэт их нөлөө үзүүлэх эрсдэлтэй гэж үзэж байсан бол нөгөө хэсэг нь өгөгдөл нь XXI зууны хамгийн үнэ цэнтэй нөөц болсон нөхцөлд нийтийн орон зайд бий болсон мэдээллийг хувийн компанид төвлөрүүлэх нь ирээдүйд илүү том эрсдэл дагуулж болзошгүй гэж анхааруулжээ.

Үүний зэрэгцээ төслийн цар хүрээ, газрын ашиглалт, хөрөнгө оруулалтын бүтэц, төр-хувийн хэвшлийн эрх мэдлийн хуваарилалт зэрэг асуудлаар ч удаан хугацаанд санал зөрөлдөөн үргэлжилсэн байна. Sidewalk Labs анхны төлөвлөсөн 12 акр талбайгаас илүү өргөн бүсийг хөгжүүлэх санал гаргасан нь мөн маргаан дагуулж байв. Хотын иргэд болон шинжээчид хувийн компани нийтийн газар нутгийн хөгжлийн бодлогод хэт их нөлөө үзүүлэх вий гэсэн болгоомжлол илэрхийлж байсан юм.

Энэ бүх нөхцөл байдал дээр 2020 онд COVID-19 цар тахал дэлхий даяар тархаж, эдийн засгийн нөхцөл эрс өөрчлөгдсөн нь төслийн ирээдүйд шийдвэрлэх нөлөө үзүүлэв. 2020 оны тавдугаар сард Sidewalk Labs Quayside төслийг албан ёсоор зогсоож байгаагаа мэдэгдэж, цар тахлын улмаас эдийн засгийн тодорхойгүй байдал үүссэн нь гол шалтгаан болсон гэж тайлбарласан. Гэвч хот байгуулалтын салбарын олон шинжээч төслийн бүтэлгүйтлийг зөвхөн цар тахалтай холбон үздэггүй. Харин иргэдийн итгэл, мэдээллийн засаглал, ил тод байдал, хувийн мэдээллийн хамгаалалтын асуудлыг хангалттай шийдвэрлэж чадаагүй нь төслийн гол сул тал байсан гэж дүгнэдэг.

Хэдийгээр Quayside бодитоор хэрэгжээгүй ч хот байгуулалтын салбарт маш чухал өв үлдээсэн. Энэхүү төсөл нь ухаалаг хотын тухай ойлголтыг зөвхөн технологийн асуудал биш, харин хууль эрх зүй, ёс зүй, өгөгдлийн өмчлөл, иргэдийн оролцоо, төр-хувийн хэвшлийн хамтын ажиллагаатай салшгүй холбоотой болохыг дэлхий нийтэд ойлгуулсан юм. Өнөөдөр Барселона, Амстердам, Сингапур зэрэг хотууд ухаалаг хотын бодлого боловсруулахдаа иргэдийн мэдээллийн эрх, өгөгдлийн ил тод засаглал, нийтийн оролцоог эхний ээлжид авч үздэг болсон нь Quayside төслийн сургамжтай шууд холбоотой гэж судлаачид үздэг.

Quayside нь хэрэгжиж дуусаагүй ч хот байгуулалтын түүхэнд бүтэлгүй төсөл гэхээсээ илүү ирээдүйн хотыг ямар зарчмаар хөгжүүлэх ёстой талаар дэлхий дахинд шинэ хэлэлцүүлэг өрнүүлсэн онцгой туршилт болж үлджээ. Энэхүү кейсээс харахад хотын ирээдүйг зөвхөн хамгийн дэвшилтэт технологиор хэмжих боломжгүй бөгөөд иргэдийн итгэл, ил тод засаглал, хувийн мэдээллийн хамгаалалт, олон нийтийн оролцоо зэрэг хүчин зүйлс технологитой адил хэмжээнд чухал болох нь тодорхой болсон юм.

Өнөөдөр дэлхийн олон хот хиймэл оюун ухаан, автоматжуулалт, дижитал үйлчилгээ, өгөгдөлд суурилсан удирдлагыг хотын хөгжилдөө нэвтрүүлж байгаа хэдий ч Quayside-ийн туршлага нэг чухал үнэнийг сануулсаар байна. Ирээдүйн хотыг зөвхөн компьютер, мэдрэгч төхөөрөмж, алгоритм байгуулдаггүй. Хотын жинхэнэ үнэ цэнэ нь тэнд амьдрах хүмүүсийн итгэл, эрх ашиг, оролцоо дээр тогтдог бөгөөд технологи нь хүнийг орлох бус, хүний төлөө үйлчлэх үед л ухаалаг хот бодит утгаараа бий болдог.