Хотын усны шинэ шийдэл — “Sponge City”

Хотын үерийг зөвхөн ус зайлуулах хоолой, суваг, далангаар шийдэх уламжлалт арга аажмаар өөрчлөгдөж байна. Уур амьсгалын өөрчлөлт, хотжилтын эрчимжилтээс шалтгаалан богино хугацаанд их хэмжээний хур тунадас орох үзэгдэл нэмэгдэхийн хэрээр хотууд борооны усыг аль болох хурдан зайлуулах бус, тодорхой хэмжээгээр хотдоо үлдээж, шингээж, хадгалж, цэвэршүүлэн дахин ашиглах шийдэлд анхаарч эхэлжээ.

Энэ өөрчлөлтийн тод жишээ нь Хятадын “Sponge City” буюу “Хөвөн хот” концепц юм. Үндсэн санаа нь хотын орон зайг борооны усыг шингээж, саатуулж, хадгалж чаддаг байгалийн хөвөнтэй адил ажиллуулах явдал. Нэвчдэг зам талбай, борооны цэцэрлэг, ногоон дээвэр, ус хуримтлуулах талбай, намгархаг бүс, усан сан зэрэг олон төрлийн шийдлийг нэг систем болгон ашигласнаар борооны усны гадаргын урсацыг багасгаж, ус зайлуулах сүлжээний ачааллыг бууруулдаг.

Хятадын хувьд энэ нь зөвхөн туршилтын түвшинд үлдээгүй, хотын хөгжлийн бодлогын нэг хэсэг болсон. 2015 онд улсын хэмжээнд “Sponge City” туршилтын хөтөлбөрийг эхлүүлж, Шанхай хотыг оролцуулсан 30 хотод хэрэгжүүлсэн байна. Шанхайн зүүн өмнөд хэсэгт орших Lingang New Area нь тус хөтөлбөрийн хамгийн том туршилтын бүсүүдийн нэг болжээ. Тус бүс нь далайн эрэгт ойр, нам дор байрлалтай учир хүчтэй бороо, хар салхины үед ус тогтох эрсдэл өндөр байдаг.

Lingang-ийн онцлог нь Sponge City-ийг зөвхөн нэг цэцэрлэгт хүрээлэнгийн хүрээнд бус, зам, орон сууцны хороолол, нийтийн талбай, ногоон байгууламж, усан сан зэрэг хотын олон хэсэгт системтэйгээр нэвтрүүлсэнд оршино. Тухайлбал, 36 орчим км замын хэсгийг шинэчилж, бетон явган замын тодорхой хэсгийг ус нэвтрүүлэх чадвартай материалаар сольсон байна. Замын хажуугийн ногоон зурвасыг мөн борооны усыг хүлээн авч хөрсөнд шингээх зориулалтаар ашиглажээ. Үүний зэрэгцээ зарим орон сууцны хороололд газар доорх жижиг ус хуримтлуулах байгууламж, ногоон зогсоол, борооны усны сан байгуулсан байна.

Шанхайн “Оддын тэнгэр” усан парк

Lingang-ийн хамгийн сонирхолтой жишээний нэг нь Шанхайн Одон орон судлалын музейн дэргэдэх “Land of Starry Sky” буюу “Оддын тэнгэрийн орон” Sponge Park юм.

2021 онд ашиглалтад орсон тус парк 540,000 м² талбайтай, үүнээс 380,000 м² нь хуурай газар, 160,000 м² нь усан талбай юм. Талбайн зохион байгуулалт нь зөвхөн амралт, зугаалгын зориулалттай биш бөгөөд борооны усыг барих, хадгалах, нэвчүүлэх, цэвэршүүлэхэд зориулагдсан олон үе шаттай системийг ландшафтын төлөвлөлттэй нэгтгэсэн байна.

Парк дахь нэвчдэг тоосго, ус нэвтрүүлэх чадвартай бетон зэрэг материал нь борооны усыг газрын хөрсөнд нэвтрүүлэх боломжийг нэмэгдүүлдэг. Харин цөөрөм, борооны цэцэрлэг, ногоон байгууламж болон намгархаг бүсүүд нь усыг түр хадгалж, аажмаар цэвэршүүлэх үүрэгтэй. Ийнхүү нэг бүр нь өөр өөр үүрэгтэй олон жижиг шийдэл нийлж, бүхэл бүтэн “хөвөн” систем үүсгэдэг.

Тус паркийн зүүн хойд хэсэгт 9.6 га хэмжээтэй намгархаг бүс байгуулсан бөгөөд ус хэд хэдэн шатлалтай цөөрөм, усны ургамал бүхий шүүлтүүрийн системээр дамжин цэвэршдэг. China Daily-ийн мэдээлснээр уг систем өдөрт 15,000 м³ хүртэл ус цэвэршүүлэх хүчин чадалтай бөгөөд усны чанарыг Grade V түвшнээс Grade III түвшин хүртэл сайжруулан голд буцаан нийлүүлэх боломжтой. Мөн борооны ус зайлуулах системтэй холбогдсон тул орчны хур тунадасны усыг боловсруулахад ашиглагддаг.

Энэ шийдлийн үр нөлөөг харуулсан нэг сонирхолтой жишээ нь Typhoon In-Fa юм. 2021 онд хүчтэй аадар бороо, хар салхи Шанхайд нөлөөлөх үед паркийн Sponge систем хэрхэн ажиллах бол гэсэн болгоомжлол байсан ч төслийн инженерүүдийн мэдээлснээр бороо өнгөрсний дараа талбайд ус тогтсон хэсэг маш бага байжээ. Энэ нь Sponge City-ийн гол санаа болох усыг “зайлуулах” бус, түр хугацаанд барьж, байгалийн аргаар зохицуулах зарчмын бодит үр дүнг харуулсан.

Үүнийг зөвхөн нэг цэцэрлэгийн жишээ гэж харах боломжгүй. Lingang New Area-ийн илүү өргөн хүрээнд хийсэн судалгаагаар борооны цэцэрлэг, ус хуримтлуулах цөөрөм, ногоон зогсоол, өвсөн суваг, ус нэвтрүүлэх зам талбай зэрэг бага нөлөөллийн хөгжлийн (LID) шийдлүүдийг хослуулсан системийг туршжээ. 2023 онд хэвлэгдсэн судалгаагаар эдгээр байгууламжуудын нийлбэр систем нь судлагдсан нөхцөлд хур тунадасны гадаргын урсацыг мэдэгдэхүйц барьж, урсацын оргил үеийг хойшлуулах үр нөлөөтэй байсныг тогтоосон байна.

Эндээс харахад “Хөвөн хот” гэдэг нь заавал асар том инженерийн байгууламж байгуулах тухай ойлголт биш. Заримдаа замын материалыг өөрчлөх, ногоон зурвас төлөвлөх, нам дор хэсэгт ус тогтоох талбай гаргах, дээврийн усыг цуглуулах зэрэг харьцангуй жижиг шийдлүүдийг хооронд нь холбож, хотын хэмжээний усны менежментийн систем болгож болно.

Энэ хандлага хотын төлөвлөлтийн нэг чухал ойлголтыг өөрчилж байна. Өмнө нь бороо орсны дараа ус тогтох нь хот төлөвлөлтийн алдаа мэт харагддаг байсан бол Sponge City-ийн зарчимд ус тодорхой хугацаанд тогтох боломжтой орон зайг зориудаар төлөвлөж, тухайн орон зайг энгийн үед иргэд ашиглах боломжтой байхаар зохион байгуулдаг. Өөрөөр хэлбэл, нэг талбай бороо ороогүй үед цэцэрлэг, явган зам, амралтын орон зай байх боловч хүчтэй борооны үед ус хүлээн авах үүрэг гүйцэтгэж чадна.

Улаанбаатарын хувьд энэ санаа мөн анхаарал татахуйц. Богино хугацаанд их хэмжээний хур тунадас орох үед зам талбай, ус зайлуулах шугамд ирэх ачааллыг зөвхөн хоолой, суваг нэмэгдүүлэх замаар шийдэхийн зэрэгцээ усыг эх үүсвэр дээр нь сааруулах, нэвчүүлэх, хадгалах боломжийг хот төлөвлөлтийн түвшинд авч үзэх шаардлага нэмэгдэж байна. Ялангуяа шинэ хороолол, дахин төлөвлөлтийн бүс, нийтийн эзэмшлийн талбайд ногоон байгууламж, явган зам, авто зогсоол, борооны ус зайлуулах системийг тус тусдаа биш, нэг усны менежментийн систем болгон төлөвлөх боломжтой.

Эцэст нь Sponge City-ийн хамгийн чухал санаа нь борооны усыг хотын дайсан гэж үзэхээ болих явдал юм. Ус зайлуулах хоолойгоор хотоос аль болох хурдан гаргахын оронд түүнийг тодорхой хэмжээгээр хотдоо үлдээж, хөрсөнд шингээж, цэвэршүүлж, хадгалан, шаардлагатай үед дахин ашиглах боломжтой. Шанхайн Lingang-ийн туршлагаас харахад энэ нь зөвхөн экологийн шийдэл биш, хотын дэд бүтэц, нийтийн орон зай, ландшафт, усны менежментийг нэгтгэсэн уур амьсгалд тэсвэртэй хот төлөвлөлтийн арга болж байна.